แผลเป็นยกกระชับหน้าอก อยู่ตรงไหน? 3 แบบแผลและการจางใน 1 ปี

แผลเป็นยกกระชับหน้าอก คือแนวแผลที่เหลือหลังผ่าตัดยกหน้าอกที่หย่อนคล้อย ตำแหน่งและความยาวขึ้นกับว่าแพทย์ตัดผิวรอบปานนม แนวตั้ง หรือร่องใต้ราวนม ยิ่งหน้าอกหย่อนมาก ผิวที่ต้องตัดออกก็ยิ่งมาก แนวแผลจึงยาวขึ้นตามไปด้วยค่ะ

แผลเป็นคือเรื่องที่กังวลที่สุดใช่ไหมคะ ในห้องตรวจ คำถามที่หมอได้ยินบ่อยที่สุดคือ “อยากยกกระชับหน้าอก แต่ไม่รู้ว่าแผลจะอยู่ตรงไหนและยาวแค่ไหน” บทความนี้จึงตอบให้ชัด 3 เรื่อง ได้แก่

• แผลแต่ละแบบอยู่ตรงไหน และยาวประมาณเท่าไร
• แผลเปลี่ยนไปอย่างไรภายใน 1 ปีหลังผ่าตัด
• ทำไมแผลรอบปานนมจึงขยายกว้าง และทำอย่างไรให้เสี่ยงน้อยลง

ทำไมแผลเป็นยกกระชับหน้าอกแต่ละแบบจึงต่างกัน?

การยกกระชับหน้าอก (Breast Lift หรือ Mastopexy) คือการตัดผิวหนังส่วนที่ยืดย้วยออก แล้วย้ายหัวนมและปานนมขึ้นไปอยู่ในตำแหน่งที่สูงขึ้น เพื่อให้ทรงหน้าอกกลับมาตั้งขึ้นอีกครั้ง ผิวที่ตัดออกต้องเย็บปิด และรอยเย็บนั้นจะเหลือเป็นแผลเป็นเส้นค่ะ

ระดับความหย่อนเป็นตัวกำหนดว่าต้องตัดผิวออกมากแค่ไหน

การยกกระชับเริ่มต้นจากคำถามเดียวคือ “หย่อนมากแค่ไหน” แพทย์มักแบ่งความหย่อนเป็นระดับ 1–3 โดยดูว่าหัวนมอยู่ต่ำกว่าร่องใต้ราวนมมากน้อยเพียงใด ถ้าหย่อนเล็กน้อย ผิวที่ต้องตัดก็น้อย บางครั้งแค่แผลรอบปานนมก็พอ แต่ถ้าหย่อนมาก ผิวส่วนเกินทั้งแนวตั้งและแนวนอนจะมากขึ้น แนวแผลจึงต้องยาวขึ้นตาม

ลองนึกถึงเสื้อที่หลวม ถ้าหลวมนิดเดียว จับจีบจุดเดียวก็พอดีตัว แต่ถ้าหลวมมาก ต้องจับจีบหลายจุด นี่คือเหตุผลที่คุณแม่หลังคลอดและให้นมบุตร หรือคนที่ลดน้ำหนักลงมาก มักต้องใช้แนวแผลที่ยาวกว่าค่ะ

อีกเรื่องที่ช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้นคือ ในทางศัลยกรรม การออกแบบแนวตัดผิว กับการออกแบบก้านเนื้อที่เลี้ยงหัวนม เป็นคนละเรื่องกัน (ก้านเนื้อ หรือ pedicle คือเนื้อเยื่อที่มีเส้นเลือดพาเลือดไปเลี้ยงหัวนมและปานนม) แผลเป็นที่คุณมองเห็นบนผิวมาจากแนวตัดผิวเป็นหลัก ส่วนก้านเนื้ออยู่ข้างในและไม่ได้สร้างแผลเพิ่มบนผิว ดังนั้นเวลาคุยกับแพทย์เรื่องแผล ให้ถามถึงแนวตัดผิวโดยตรงค่ะ

แผล 3 แบบจำง่าย ๆ จากรูปร่าง

• แผลรอบปานนม (รูปโดนัท) — เหลือแผลวงกลมรอบปานนมเพียงวงเดียว
• แผลรอบปานนม + แนวตั้ง (รูปอมยิ้ม หรือ Lollipop) — มีวงกลมรอบปานนม และเส้นตรงลากลงจากใต้ปานนม
• แผลรูปสมอ (ตัว T กลับหัว หรือ Anchor) — มีวงกลม เส้นแนวตั้ง และเส้นแนวนอนตามร่องใต้ราวนม

ส่วนว่าแบบไหนเหมาะกับใคร และข้อดีข้อเสียของแต่ละเทคนิค อ่านเพิ่มได้ที่ เปรียบเทียบเทคนิคยกกระชับหน้าอกแต่ละแบบ บทความนี้จะโฟกัสเฉพาะว่าแผลที่เลือกแล้วจะเหลือบนร่างกายอย่างไรค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: ความยาวของแผลไม่ใช่สิ่งที่แพทย์เลือกตามใจ ระดับความหย่อนเป็นตัวกำหนดก่อนเสมอค่ะ

แผลเป็นยกกระชับหน้าอก 3 แบบ อยู่ตรงไหนและยาวแค่ไหน?

ถึงจะเป็นการยกกระชับหน้าอกเหมือนกัน แต่แนวแผลแต่ละแบบวางอยู่คนละตำแหน่ง ถ้าลองวาดแนวแผลออกมาดูล่วงหน้า ความกังวลลอย ๆ จะกลายเป็นคำถามที่ชัดเจนขึ้นมากค่ะ

แผลรอบปานนม: วงกลมตามขอบปานนม

แผลจะอยู่บนรอยต่อระหว่างปานนม (ส่วนที่สีเข้ม) กับผิวรอบ ๆ เป็นวงกลม เพราะอยู่ตรงเส้นที่สีผิวเปลี่ยนพอดี จึงมักกลมกลืนกว่าแผลบนผิวเรียบ

แต่ตำแหน่งนี้ก็เป็นจุดที่แผลอาจขยายกว้าง หรือปานนมอาจกลับมาใหญ่ขึ้นได้ เพราะแรงตึงจากการเย็บ เรื่องนี้จะอธิบายละเอียดในหัวข้อแผลรอบปานนมด้านล่างค่ะ

แผลรอบปานนม + แนวตั้ง (Lollipop)

นอกจากวงกลมรอบปานนมแล้ว จะมีแผลแนวตั้งลากจากใต้ปานนมลงไปทางร่องใต้ราวนม การเพิ่มแนวตั้งช่วยให้ตัดผิวส่วนล่างของหน้าอกได้มากขึ้น จึงยกหัวนมขึ้นได้ง่ายกว่า นอกจากนี้ การยกแบบแนวตั้งยังช่วยเพิ่มความโหนกของเนินอก ทำให้ทรงดูตั้งขึ้น

ตำราศัลยกรรมตกแต่งอธิบายวิธีเย็บรวบผิวเป็นจีบเล็ก ๆ เพื่อให้แผลแนวตั้งยาวไม่เกิน 8 ซม. จีบเล็ก ๆ เหล่านี้ส่วนใหญ่จะเรียบลงเองเมื่อเวลาผ่านไปค่ะ

แผลรูปสมอ (ตัว T กลับหัว / Anchor)

ถ้าหย่อนมากหรือหน้าอกใหญ่ แค่แผลแนวตั้งอาจเก็บผิวส่วนเกินได้ไม่หมด จึงต้องเพิ่มแผลแนวนอนตามร่องใต้ราวนม แบบนี้ตัดผิวส่วนเกินได้ทั้งแนวตั้งและแนวนอน เป็นทางเลือกที่ตัดผิวได้มากที่สุด และมักใช้กับความหย่อนระดับ 2–3 ยิ่งผิวส่วนเกินมาก แผลแนวนอนในร่องใต้ราวนมก็ยิ่งยาวขึ้น

อย่างไรก็ตาม แพทย์บางส่วนมองว่าแผลแนวตั้งใช้ได้กับคนไข้กว้างกว่านั้น เช่น งานวิจัยของ Swanson E, Plast Reconstr Surg Glob Open 2016;4:e1170 รายงานผู้ป่วย 252 รายติดต่อกันที่ยกกระชับแบบแนวตั้งล้วนโดยไม่ใช้แผลตัว T เลย ในทางปฏิบัติแพทย์จึงดูทั้งระดับหย่อนและสภาพผิวก่อนตัดสินใจว่าจะเพิ่มแนวนอนหรือไม่ค่ะ

แผลแนวนอนซ่อนอยู่ในร่องใต้ราวนม เวลายืนจึงมักถูกเนินอกบังไว้ จุดที่ต้องดูแลมากที่สุดคือจุดที่แผลแนวตั้งกับแนวนอนมาบรรจบกันเป็นตัว T

แบบแผล	ตำแหน่ง	ความยาวโดยประมาณ	มักใช้กับ	จุดที่ต้องระวัง
รอบปานนม	ขอบปานนม	วงเดียวรอบปานนม (สั้นที่สุด)	หย่อนเล็กน้อย หัวนมหย่อนไม่เกิน 2 ซม.	แผลขยาย ปานนมกว้างขึ้น
รอบปานนม + แนวตั้ง	ขอบปานนม + ใต้ปานนมลงไปทางร่องใต้ราวนม	วงกลม + เส้นแนวตั้ง (เย็บให้ยาวไม่เกิน 8 ซม.)	หย่อนปานกลาง	รอยย่นแนวนอนในแผลแนวตั้ง
รูปสมอ	ขอบปานนม + แนวตั้ง + ร่องใต้ราวนม	ยาวที่สุด แนวนอนยาวขึ้นตามผิวส่วนเกิน	หย่อนมาก (ระดับ 2–3) หรือหน้าอกใหญ่	จุดบรรจบตัว T และรอยย่นปลายแผล

แนวแผลทั้งหมดนี้ส่วนใหญ่อยู่ในขอบเขตของคัพบรา แต่จะมองเห็นแค่ไหนขึ้นกับแบบชุดชั้นใน ชุดว่ายน้ำ และรูปร่าง จึงพูดไม่ได้ว่า “มองไม่เห็นแน่นอน” ความยาวแผลเองก็ต่างกันไปตามความหย่อนและผิวที่เหลือของแต่ละคน หมอจึงไม่สามารถสัญญาเป็นตัวเลขเดียวได้ค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: หัวใจไม่ใช่ “แผลสั้นที่สุด” แต่คือ “แนวแผลที่แก้หย่อนได้พอ และมีแรงตึงน้อยที่สุด” ค่ะ

แผลเป็นยกกระชับหน้าอกเปลี่ยนไปอย่างไรใน 1 ปี?

แผลไม่ได้อยู่ในสภาพเดิมตั้งแต่วันผ่าตัด แต่จะค่อย ๆ เข้าที่และคงตัวทีละน้อยเป็นเวลานาน ถ้ารู้ขั้นตอนนี้ล่วงหน้า จะช่วยลดความกังวลเวลาเห็นแผลในเดือนที่ 2–3 หลังผ่าตัดได้มากค่ะ

ช่วงแรก: แดง นูน และแข็ง

ช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนแรก ร่างกายจะสร้างเส้นเลือดเล็ก ๆ ในแผลจำนวนมากเพื่อซ่อมแซมบาดแผล แผลจึงมีสีแดงหรือชมพู นูนขึ้นเล็กน้อย และคลำแล้วรู้สึกแข็ง แผลแดงในช่วงนี้ส่วนใหญ่เป็นกระบวนการหายปกติค่ะ

ช่วงกลาง: สีจางลงและแบนราบขึ้น

เมื่อเวลาผ่านไป เส้นเลือดในแผลจะค่อย ๆ ลดลง สีแดงจางลง ส่วนที่นูนก็แบนและนุ่มขึ้น แผลที่กำลังเข้าที่จะมีเส้นเลือดใกล้เคียงผิวปกติมากขึ้น สีแดงจึงลดลงตามไปด้วย

ช่วงนี้การดูแลแผลก็สำคัญ ทางเลือกอย่างแผ่นหรือเจลซิลิโคน และเลเซอร์สำหรับแผลแดงช่วงแรก อธิบายละเอียดไว้ใน วิธีดูแลแผลเป็นด้วยซิลิโคนและเลเซอร์ ค่ะ

หลัง 1 ปี: ช่วงประเมินผลแผลจริง

แผลนูน (Hypertrophic scar คือแผลที่หนาและนูนขึ้น) ต่างจากคีลอยด์ (Keloid คือแผลที่ลามเกินขอบแผลเดิม) ตรงที่แผลนูนจะอยู่ในขอบแผลเดิม แผลนูนหลายกรณีจะค่อย ๆ ยุบลงเองภายในหลายเดือนถึงหลายปี โดยไม่ต้องรักษาพิเศษ ส่วนคีลอยด์มักต้องได้รับการรักษาจากแพทย์

ตำราเรื่องแผลเป็นระบุว่า แผลเป็นจะเข้าที่เต็มที่เมื่อผ่านไป 1 ปีขึ้นไป จึงควรประเมินผลแผลหลัง 1 ปี แม้แผลที่คงตัวแล้วก็จะไม่เหมือนผิวปกติ 100% แต่จะเหลือเป็นเส้นบางสีจางที่ไม่มีขนและต่อมเหงื่อ ความเร็วในการจางต่างกันมากในแต่ละคน ขึ้นกับพันธุกรรม การสูบบุหรี่ แรงตึงที่แผล และสีผิวค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: อย่าตัดสินผลจากแผลเดือนที่ 3–4 ให้ใช้ช่วง 1 ปีหลังผ่าตัดเป็นเกณฑ์ประเมินค่ะ

ทำไมแผลรอบปานนมจึงขยายกว้าง และเหมาะกับใคร?

แผลรอบปานนมเป็นแบบที่แผลสั้นที่สุด แต่ก็เป็นแบบที่อาจเกิดความกังวลหลังผ่าตัดว่า “แผลรอบปานนมกว้างขึ้น” หรือ “ปานนมกลับมาใหญ่อีก” ได้ค่ะ

แรงตึงจากการเย็บวงกลมใหญ่เข้ากับปานนมเล็ก

การยกแบบรอบปานนม แพทย์จะวาดวงกลมใหญ่รอบนอกปานนม ตัดผิวระหว่างสองวงออก แล้วรูดวงใหญ่ให้เข้ากับปานนมที่เล็กกว่า คล้ายการรูดเชือกปิดปากถุงผ้า

ยิ่งสองวงขนาดต่างกันมาก แรงดึงที่รอยเย็บ (แรงตึง) ก็ยิ่งมาก แรงตึงที่มากเกินไปนี่แหละคือสาเหตุหลักที่ทำให้แผลรอบปานนมกว้างขึ้นและปานนมขยายอีกครั้ง แผลขยายจึงเป็นเรื่องของแรงดึง มากกว่าเรื่องไหมเย็บไม่แข็งแรงค่ะ

แผลรอบปานนมเหมาะกับหย่อนไม่เกิน 2 ซม.

ตำราแนะนำแผลรอบปานนมอย่างเดียวเฉพาะคนที่ปานนมใหญ่ หรือหัวนมหย่อนไม่เกิน 2 ซม. ซึ่งถือว่าหย่อนเล็กน้อย ถ้าพยายามใช้แผลรอบปานนมอย่างเดียวกับคนที่หย่อนมากกว่านั้น รอบปานนมมักผิดรูปได้ง่าย และความพึงพอใจก็ลดลง

ถ้าหย่อนเกิน 2 ซม. การเพิ่มแผลแนวตั้งมักช่วยปรับตำแหน่งหัวนมได้ดีกว่าการฝืนใช้แผลรอบปานนม ส่วนการลดขนาดปานนมอย่างเดียวเป็นคนละหัวข้อกับบทความนี้ จึงไม่ขอกล่าวถึงค่ะ

เทคนิคเย็บกระจายแรงตึง

เอกสารทางการแพทย์แนะนำวิธีเย็บหลายแบบเพื่อคุมขนาดปานนมไม่ให้ขยาย เช่น ใช้ไหมชนิดไม่ละลายเย็บพยุงรอบปานนมหนึ่งรอบ หรือการเย็บไขว้ยึดเป็นแฉกคล้ายซี่ล้อจักรยาน (interlocking suture ที่รายงานใน Hammond DC et al., Plast Reconstr Surg 2007;119:804-809)

หลักการร่วมของทุกวิธีคือไม่ให้แรงตึงไปกองอยู่จุดเดียว แต่กระจายรับแรงทั่วทั้งวง ส่วนจะใช้วิธีเย็บแบบไหนขึ้นกับสภาพผิวและระดับหย่อนของแต่ละคน ควรถามแพทย์โดยตรงในวันปรึกษาค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: แผลรอบปานนมขยายเพราะแรงตึง ไม่ใช่เพราะไหม การไม่ฝืนใช้แผลรอบปานนมอย่างเดียวกับคนที่หย่อนมากคือการตัดสินใจที่สำคัญที่สุดค่ะ

แผลแนวตั้งและจุดบรรจบตัว T มีปัญหาอะไรได้บ้าง?

ยิ่งแนวแผลยาว จุดที่ต้องดูแลก็ยิ่งมากขึ้น ก่อนตัดสินใจผ่าตัด การรู้ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นอย่างตรงไปตรงมาเป็นเรื่องสำคัญค่ะ

รอยย่นแนวนอนในแผลแนวตั้ง

จีบผิวที่เย็บรวบไว้เพื่อให้แผลแนวตั้งสั้นลงส่วนใหญ่จะเรียบลงเอง แต่รอยย่นที่เกิดในแนวนอนมักไม่เรียบเอง และอาจเหลือเป็นแผลขวางเล็ก ๆ ในแผลแนวตั้ง จึงควรแก้ไขตั้งแต่ระหว่างผ่าตัด

จุดบรรจบตัว T แผลแยกและแผลกว้าง

ในแผลรูปสมอ จุดที่แผลแนวตั้งกับแนวนอนมาบรรจบกันเป็นตัว T คือจุดที่แรงตึงจากสองทางมารวมกัน แผลตรงนี้จึงแยกหรือกว้างขึ้นได้ง่ายกว่าจุดอื่น

ที่ปลายแผลแนวนอนอาจมีผิวปูดเป็นติ่ง (เรียกว่า dog-ear) ตำราแนะนำให้จุดเย็บด้านล่างของแผลรูปสมออยู่ห่างปลายแผลอย่างน้อย 4 ซม. เพื่อลดรอยย่นปูดนี้ค่ะ

ปัจจัยเสี่ยงแผลนูน คีลอยด์ และรอยดำ

ถ้าคุณมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ โอกาสที่แผลจะหนาขึ้นหรือสีเข้มขึ้นจะสูงกว่า ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งในวันปรึกษา

• เป็นคนที่เกิดคีลอยด์หรือแผลนูนง่าย หรือมีคนในครอบครัวเป็น
• สูบบุหรี่ (ทำให้แผลหายช้าลง)
• มีโรคที่กระทบการหายของแผล เช่น เบาหวาน
• น้ำหนักขึ้นลงมากหลังผ่าตัด
• ผิวคล้ำหรือเกิดรอยดำง่าย (เอกสารการแพทย์ระบุว่าอายุน้อยและผิวคล้ำเพิ่มความเสี่ยงแผลนูน)

นอกจากเรื่องแผลแล้ว ยังอาจเกิดผลข้างเคียงทั่วไปของการผ่าตัด เช่น การอักเสบติดเชื้อ เลือดออก ความรู้สึกที่หัวนมและปานนมเปลี่ยนไป หรือหน้าอกสองข้างไม่สมมาตรค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: ปัญหาแผลหลายกรณีเริ่มจากจุดบรรจบตัว T และการจัดการรอยย่น เรื่องบุหรี่หรือประวัติคีลอยด์ อย่าปิดบังแพทย์นะคะ

ก่อนปรึกษาแพทย์ ควรถามเรื่องแผลเป็นยกกระชับหน้าอกอะไรบ้าง?

จากประสบการณ์ในห้องตรวจ ความไม่พอใจเรื่องแผลส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากตัวแผลเอง แต่มาจากความรู้สึกว่า “ไม่รู้มาก่อนว่าจะเหลือแบบนี้” ศัลยแพทย์เองก็รู้ดีว่า แม้ทรงหน้าอกจะออกมาดี ถ้าไม่ได้อธิบายขั้นตอนการจางของแผลล่วงหน้าให้เพียงพอ ก็อาจทำให้ผิดหวังได้ค่ะ

ให้แพทย์วาดแนวแผลของคุณจริง

ในวันปรึกษา ลองถามตามเช็กลิสต์นี้ค่ะ

• ระดับหย่อนของฉัน ต้องใช้แผลแบบไหน
• แผลจะอยู่ตรงไหน และกินพื้นที่ประมาณเท่าไร
• ฉันมีปัจจัยที่กระทบแผล เช่น ประวัติคีลอยด์ในครอบครัวหรือการสูบบุหรี่ หรือไม่
• แผลจะเปลี่ยนไปอย่างไรในช่วง 1 ปีหลังผ่าตัด

สำหรับคนที่บินมาผ่าตัดที่เกาหลี ควรถามเพิ่มด้วยว่าจะตัดไหมและตรวจแผลวันไหน เพื่อวางวันบินกลับให้หลังจากตรวจแผลแล้ว ส่วนเรื่องอาการปวด ชุดชั้นในกระชับ และการกลับไปใช้ชีวิตประจำวัน อ่านต่อได้ที่ การพักฟื้นหลังยกกระชับหน้าอก ค่ะ

ควรแก้แผลเป็นซ้ำเมื่อไร?

แม้แผลจะยังไม่ถูกใจ ก็ไม่แนะนำให้รีบผ่าตัดแก้ ควรรอให้แผลนิ่งเต็มที่ และเนื้อเยื่อรอบข้างหย่อนพอที่จะเย็บใหม่ได้โดยไม่ตึง จึงค่อยพิจารณาแก้แผลเป็น โดยทั่วไปเกณฑ์คือหลังผ่าตัด 1 ปีขึ้นไป ระหว่างนั้นให้ดูแลแผลและติดตามผลกับแพทย์ไปก่อนค่ะ

Key Point จาก นพ.อีซองอุค: ควรรู้ตำแหน่งแผลก่อนผ่าตัด และรอประเมินผลแผลหลังผ่าตัด 1 ปีค่ะ

คำถามที่พบบ่อยเรื่องแผลเป็นยกกระชับหน้าอก

ปรึกษาแนวแผลยกกระชับหน้าอกกับศัลยแพทย์ที่โซล

สรุปสั้น ๆ คือ แนวแผลจะเพิ่มขึ้นตามระดับหย่อน จากรอบปานนม เป็นแนวตั้ง และแนวนอนในร่องใต้ราวนม แผลจะค่อย ๆ จางและแบนลงในช่วง 1 ปีขึ้นไป ส่วนแผลรอบปานนมที่ขยายกว้างมักเกิดจากแรงตึงของการเย็บ

แนวแผลที่ต้องใช้และการจางของแผลต่างกันไปตามความหย่อน ความหนาของผิว และพันธุกรรมของแต่ละคน ถ้าอยากรู้ว่าแผลของคุณจะอยู่ตรงไหนและเป็นอย่างไร สามารถทักแชทเข้ามาปรึกษาฟรีผ่าน LINE: @339fwnst หรือโทร +82-10-6864-1175 (มีล่ามภาษาไทย) เพื่อรับการประเมินและราคาเฉพาะบุคคลค่ะ ดูรายละเอียดขั้นตอนการผ่าตัดได้ที่ ยกกระชับหน้าอกที่โรงพยาบาลมาอิน

เขียนและตรวจสอบโดย: ศัลยแพทย์ตกแต่ง นพ.อีซองอุค (Lee Sung-wook) ผู้อำนวยการโรงพยาบาลศัลยกรรม และแผนกผิวมาอิน กรุงโซล